ประวัติความเป็นมา
เจมส์ แฮริสัน วิลสัน ทอมป์สัน (James Harrison Wilson Thompson) สถาปนิกชาวอเมริกัน เกิดเมื่อปี ค.ศ. 1906 เข้ามาประเทศไทยครั้งแรกพร้อมกับกองทัพสหรัฐฯ ในช่วงท้ายของสงครามโลกครั้งที่สอง หลังจากปลดประจำการจากกองทัพ เขาตัดสินใจตั้งรกรากถาวรที่กรุงเทพฯ และเกิดความหลงใหลในผ้าไหมทอมือของไทย พร้อมมองเห็นศักยภาพในการพัฒนาให้เป็นตลาดส่งออกระดับนานาชาติ ในปี ค.ศ. 1950 (พ.ศ. 2493) บริษัทอุตสาหกรรมไหมไทย จำกัด (The Thai Silk Company) จึงถือกำเนิดขึ้น และได้กลายเป็นผู้ส่งออกผ้าไหมไทยชั้นนำที่มีชื่อเสียงไปทั่วโลก ด้วยคุณูปการของเขาต่อวงการผ้าไหมไทย ทอมป์สันได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ช้างเผือก ในปี ค.ศ. 1962 (พ.ศ. 2505)
จิม ทอมป์สัน (Jim Thompson) ยังมีความสนใจอย่างลึกซึ้งในศิลปะและสถาปัตยกรรมเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และเริ่มสะสมโบราณวัตถุอันทรงคุณค่า ในช่วงปี ค.ศ. 1958–1959 (พ.ศ. 2501-2502) เขาได้รื้อและประกอบเรือนไทยโบราณ 6 หลังขึ้นใหม่ บนที่ดินฝั่งตรงข้ามกับหมู่บ้านจามที่ทอผ้าไหมให้เขา เขาจัดแสดงคอลเลกชันศิลปวัตถุอย่างงดงาม ทั้งภาพวาดไทยโบราณ ศิลปะพุทธศาสนา เครื่องลายครามจีน และวัตถุโบราณอื่นๆ ภายในบ้านหลังใหม่นี้ ซึ่งปัจจุบันรู้จักกันในชื่อ “บ้านริมคลอง” ในช่วงเวลาหนึ่ง มีอาสาสมัครหญิงคอยนำชมบ้านในบางวันช่วงเช้า และรายได้ทั้งหมดได้นำไปบริจาคเพื่อการกุศล
ในวันที่ 27 มีนาคม ค.ศ. 1967 (พ.ศ. 2510) จิม ทอมป์สันได้หายตัวไปอย่างลึกลับ ขณะพักผ่อนกับเพื่อนในคาเมรอนไฮแลนด์ รีสอร์ตบนเขาในประเทศมาเลเซีย เจ็ดปีต่อมา เขาถูกประกาศว่าเสียชีวิตโดยชอบด้วยกฎหมาย ทรัพย์สินทั้งหมดตกเป็นของหลานชาย เฮนรี่ บี. ทอมป์สัน ที่ 3 (Henry B. Thompson III) เพื่อรักษาความตั้งใจของลุงที่จะให้คอลเลกชันศิลปะคงอยู่ในประเทศไทย ผู้เป็นทายาทจึงได้บริจาคบ้านและศิลปวัตถุทั้งหมดให้แก่ มูลนิธิเจมส์ เอช.ดับเบิลยู. ทอมป์สัน (James H.W. Thompson Foundation)
ผู้ดูแลของมูลนิธิฯ
ในปี ค.ศ. 1975 (พ.ศ. 2518) ผู้ดูแลทรัพย์สินที่ศาลแต่งตั้งของจิม ทอมป์สัน ได้รับอนุญาตจากกระทรวงต่าง ๆ ของรัฐบาลไทยให้จัดตั้งมูลนิธิอย่างถูกต้องตามกฎหมาย ทรัพย์สินทั้งหมดจึงตกเป็นของมูลนิธิ และบ้าน พร้อมคอลเลกชันศิลปวัตถุได้รับการขึ้นทะเบียนอย่างเป็นทางการให้เป็นพิพิธภัณฑ์แห่งชาติ ตามเจตนารมณ์ในธรรมนูญของมูลนิธิ และความตั้งใจของจิม ทอมป์สัน มูลนิธิแห่งนี้อยู่ภายใต้การบริหารของคณะกรรมการผู้ทรงคุณวุฒิ 7 ท่าน และมีวัตถุประสงค์ดังต่อไปนี้:
- เปิดบ้านของเจมส์ เอช.ดับเบิลยู. ทอมป์สัน ให้เป็นพิพิธภัณฑ์ศิลปะสำหรับสาธารณชน เพื่อส่งเสริมความเข้าใจในศิลปะและวัฒนธรรมไทย
- ส่งเสริมกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับศิลปะและวัฒนธรรมไทย เพื่อประโยชน์แก่ประเทศไทย
- จัดหาศิลปวัตถุหรือทรัพย์สินเพิ่มเติมตามความเหมาะสม ทั้งโดยการรับบริจาคหรือการจัดซื้อในโอกาสต่าง ๆ
คณะกรรมการ
อดีตประธาน (Past Presidents)
หม่อมเจ้าอาชวดิศ ดิศกุล — ประธาน พ.ศ. 2518–2519 (1975–1977).
หม่อมเจ้าสุภัทรดิศ ดิศกุล — ประธาน พ.ศ. 2520–2542 (1977–1999).
ศาสตราจารย์ วิลเลียม เจ. คลอสเนอร์ — ประธาน พ.ศ. 2542–2552 (1999–2009).
คณะกรรมการ
คุณวุฑฒิ ณัฐเมธิกุล
คุณพินรี สัณฑ์พิทักษ์
คุณภาวพันธ์ บุนนาค บูธ
ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร. รชพร ชูช่วย
ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร. พันธุมดี เกตะวันดี
คุณเดวิด เทห์
ปรัชญาและวัตถุประสงค์
มูลนิธิเจมส์ เอช.ดับเบิลยู. ทอมป์สัน อุทิศตนเพื่อการอนุรักษ์และเผยแพร่มรดกทางวัฒนธรรมอันมั่งคั่งของประเทศไทย ผ่านการสนับสนุนการวิจัย การสัมมนา การประชุม นิทรรศการ และการจัดพิมพ์ผลงานต่าง ๆ มูลนิธิพยายามส่งเสริมให้เกิดความเข้าใจและเห็นคุณค่าของศิลปะแบบดั้งเดิมของไทยในแขนงต่าง ๆ เช่น ประติมากรรม จิตรกรรม วรรณกรรม นาฏศิลป์ ดนตรี การเชิดหุ่น และสิ่งทอ ซึ่งศิลปะเหล่านี้ล้วนเป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่อยู่ใจกลางของอัตลักษณ์ความเป็นไทย
อย่างไรก็ตาม อัตลักษณ์ไทยและวัฒนธรรมที่หล่อหลอมอัตลักษณ์นั้นไม่ใช่สิ่งหยุดนิ่ง หากแต่เป็นสิ่งที่มีการเปลี่ยนแปลงและพัฒนาอยู่เสมอ การสืบทอดและยกย่องอดีตไม่ควรเป็นอุปสรรคต่อการชื่นชมและส่งเสริมรูปแบบการแสดงออกทางวัฒนธรรมใหม่ ๆ ที่ได้รับแรงบันดาลใจจากวัฒนธรรมดั้งเดิม แม้จะไม่จำกัดอยู่เพียงแค่ในกรอบของมัน ในทำนองเดียวกัน การเปิดรับการเปลี่ยนแปลงและนวัตกรรมในศิลปะแบบไทย ไม่ควรนำไปสู่การปฏิเสธหรือมองข้ามคุณค่าของวัฒนธรรมในอดีตของไทย มีผู้กล่าวไว้ว่า “อดีตคือผู้ทำนายอนาคตที่ดีที่สุด” แต่อดีตและขนบธรรมเนียมไม่ควรเป็นสิ่งที่ควบคุมอนาคต หากแต่ควรเป็นแนวทางให้เราเข้าใจถึงรากเหง้า ความหมาย รูปร่าง และจังหวะของการเปลี่ยนแปลง
“จิม ทอมป์สัน ในการสร้างตลาดผ้าไหมไทยระดับนานาชาติ เขาได้เห็นคุณค่าของอดีตควบคู่ไปกับการเปิดรับพลังสร้างสรรค์ของการเปลี่ยนแปลงอันล้ำสมัย มูลนิธิเจมส์ เอช.ดับเบิลยู. ทอมป์สัน ซึ่งก่อตั้งขึ้นในนามของเขาและได้รับแรงบันดาลใจจากความรักที่เขามีต่อประเทศไทยและศิลปะไทย จะยังคงมุ่งมั่นที่จะรักษาอดีต และเปิดรับอนาคตอย่างไม่หยุดยั้ง”
ศาสตราจารย์ วิลเลียม เจ.คลอสเนอร์ (พ.ศ. 2542–2552)
กิจกรรมของมูลนิธิ
ในฐานะองค์กรไม่แสวงหาผลกำไร มูลนิธิแห่งนี้ดำเนินกิจกรรมต่าง ๆ โดยพึ่งพาแหล่งทุนของตนเองแต่เพียงผู้เดียว
พิพิธภัณฑ์บ้านจิม ทอมป์สัน
มูลนิธิเป็นผู้ดำเนินการพิพิธภัณฑ์บ้านจิม ทอมป์สัน ซึ่งเป็นหนึ่งในสถานที่ท่องเที่ยวยอดนิยมของกรุงเทพมหานคร ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา มูลนิธิได้ปรับเปลี่ยนการจัดแสดงของสะสมและห้องบางส่วนภายในบ้านเล็กน้อย เพื่อเพิ่มความปลอดภัยและอำนวยความสะดวกแก่ผู้เข้าชม อย่างไรก็ตาม มูลนิธิยังคงนโยบายหลักในการไม่จำหน่ายของสะสมออกไป ด้วยเหตุนี้ คอลเลกชันของจิม ทอมป์สันจึงยังคงสภาพสมบูรณ์เกือบทั้งหมด นอกจากนี้ อาคารขนาดเล็กสองหลัง ซึ่งเคยใช้เป็นที่พักของคนรับใช้ ได้รับการดัดแปลงให้เป็นพื้นที่จัดแสดงเพิ่มเติมของพิพิธภัณฑ์
หอศิลป์บ้านจิม ทอมป์สัน
ภารกิจของหอศิลป์บ้านจิม ทอมป์สัน คือการส่งเสริมกิจกรรมทางศิลปะ และสร้างความตระหนักรู้ต่อศิลปะร่วมสมัยในบริบทของสังคมและประวัติศาสตร์ กิจกรรมหลักของหอศิลป์บ้านจิม ทอมป์สัน ได้แก่ การจัดนิทรรศการ การจัดโครงการด้านการศึกษา การจัดพิมพ์สิ่งพิมพ์ ตลอดจนการสร้างเครือข่ายความร่วมมือกับองค์กรด้านวัฒนธรรมทั้งในและต่างประเทศ
จิม ทอมป์สัน ฟาร์ม
แหล่งท่องเที่ยวเชิงเกษตรแห่งนี้เป็นการผสมผสานวัฒนธรรมอีสานเข้ากับกระบวนการผลิตผ้าไหมของจิม ทอมป์สัน จุดมุ่งหมายของเรานอกเหนือจากการสร้างความเพลิดเพลินแล้ว ยังตั้งใจให้ผู้มาเยือนได้สัมผัสกับธรรมชาติและวัฒนธรรมอีสานอันเป็นเอกลักษณ์ไปพร้อมกัน ภารกิจของเราคือการถ่ายทอดคุณค่าที่แท้จริงของวิถีชีวิตอีสาน และเชื่อมโยงคนรุ่นใหม่ให้หวนกลับมาภาคภูมิใจในรากเหง้าทางวัฒนธรรมของตน
ห้องสมุดวิลเลียม วอร์เรน
ห้องสมุดแห่งนี้ตั้งชื่อตามคุณวิลเลียม วอร์เรน ผู้เขียนหนังสือหลายเล่ม รวมถึง The Unsolved Mystery ซึ่งเป็นชีวประวัติของจิม ทอมป์สัน ผู้ใช้บริการสามารถเข้าถึงบริการต่าง ๆ ได้โดยไม่เสียค่าใช้จ่าย ไม่มีค่าธรรมเนียมแรกเข้า และไม่จำเป็นต้องสมัครสมาชิก หากต้องการเข้าใช้บริการเพียงฝากสัมภาระไว้ในล็อกเกอร์ที่จัดเตรียมไว้ด้านหน้าห้องสมุด จากนั้นสามารถเริ่มใช้บริการได้ทันที อย่างไรก็ตาม หากประสงค์จะยืมหนังสือกลับไปอ่านที่บ้าน จำเป็นต้องลงทะเบียนเป็นสมาชิกก่อน
กิจกรรมอื่น ๆ
การสนับสนุนกิจกรรมการบรรยายของสยามสมาคม
มูลนิธิได้ให้การสนับสนุนชุดการบรรยายของสยามสมาคมมาอย่างต่อเนื่องตลอดหลายปีที่ผ่านมา นอกจากนี้ยังมีส่วนร่วมในการจัดพิมพ์สิ่งพิมพ์ที่เกี่ยวข้องกับประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมไทย รวมถึงให้การสนับสนุนพิพิธภัณฑ์ต่าง ๆ ในการจัดนิทรรศการศิลปะของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และการเปิดตัวหนังสือที่เกี่ยวข้องกับการศึกษาไทยและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
สมาคมมิตรสหายแห่งจามปาโบราณ
มูลนิธิได้ให้การสนับสนุนแก่ La Société des Amis du Champa Ancien (สมาคมมิตรสหายแห่งจามปาโบราณ) เพื่อส่งเสริมความเข้าใจที่ลึกซึ้งยิ่งขึ้นเกี่ยวกับอารยธรรมจามปาโบราณ—อารยธรรมที่ได้รับอิทธิพลจากอินเดีย ซึ่งเคยรุ่งเรืองบนชายฝั่งตะวันออกของคาบสมุทรอินโดจีน